top of page

Anarchisme in 't Veine: Un kört boekie in 't Drents

Anarchisme in ‘t Veine

Geschreev’n deur Jakob van der Heide veur de Anarchistische Boekenbeurs Amsterdam 2022. De schriever van dit boekie is geboren en geteugen in 't Ogeveine. Daorum kan ‘t ween dat ‘t Drents in dit boekie nie altied lek op ‘t Drents dat ie proat. ‘K wil ok mien moe bedanken veur ‘t deurleez’n en ‘t geev’n van verbetteringen.

Introduktie Un Drent dut vake nie veul mit politiek. We hebt natuurlek wel oonse ideeën, maor vake komt die allenig naor boov'n an de keukentaofel of in de keet. Vake giet dit samen mit ‘t gevuul dat ‘t allemaol toch gien donder uutmak wat we dut. ‘T giet nu ienmaol zoas ‘t giet en ‘t beste wat we kunt doen is d’r zo goed meugelek mit umegaon.

Das wel makkeleker gezegd dan gedaon, want ‘t giet nie zo best. Drenthe is al jaoren, as ‘t nie eeuwen is, iene van de minst welvaorende previncies in Nederlaand. Mooi en eerlek wark dekt de kosten al tientallen jaoren steeds minder goed. Daornaost wörden broodneudig zaken as ziekenhuzen wegbezunigd. Terwiel dit allemaol zo gebeurt lek ‘t er nie op dat de heren in Den Haag interesse hebt um oons uut de brand te helpen.

Natuurlek kunt we ok nie veule veraandern an hoe ‘t giet in Den Haag. We bint mit minder dan ‘n half miljoen en daorum giet gien enkele politicus zien kop veur oons boov'n ‘t maaiveld uutstekken. Misschien heb ie ja nog hoop dat ‘t better wördt as we maor de juuste mensen op de juuste plekken kriegt, maor daor durf ‘k an te twiefeln.


As ie in ‘n beetie deftig huus wilt wonen, as ie degeleke gezondheidszorg wilt, as ie ‘n goeie opleiding wilt, as ie ‘n redelek loon wilt veur oen wark en as ie dat allemaol in Drenthe wilt, dan mut we wat doen. ‘T is nie lastig um ‘t mit disse holding iens te ween, maor um er echt wark van te maoken wel.

D’r bint wel iens mensen in Drenthe gewest die zagen hoe triest hun toekomst zöl ween as ze niets deden en dus hebt ze d'r wel werk van gemaokt. Disse mensen numden zichzölf anarchisten. Nie gebonden an ‘n partij, ‘n geleuf, ‘n leider of ‘n laand, maor an mekaor en hun umgeving. Ze wöllen nie meer warken veur de meneren van de wèreld, maor veur de mensen in hun leev'n en veur zichzölf. Die hadden ‘t besef dat macht en trots veur gien enkel mense goed is, dat ‘t de besten verknooid. Ze hadden ‘t besef dat geluk en gezondheid belangrieker bint dan ‘n paor rotcenten.

Maor na de Duutse bezetting was d’r jammer genug niets meer over van de anarchisten. ‘N paor bint geëxecuteerd, ‘n paor bint gevallen in de stried, anderen hebt de benen genomen en wat d’r teeg'n ‘t ende over was is opgegaon in de tied.

Maor ideeën kuj de tied nie uutjaogen en as d'r ‘n volk is dat ‘t idee van ‘t anarchisme ‘n thuus kan bieden, dan bint ‘t de Drenten wel. Dus, anarchisme: wat ist en wat schiet we d'r mit op?

Anarchisme Vrogger Zoas al genumd werd waoren d’r vrogger, veur de wèreldoorlogen, al anarchisten in Drenthe. Dit waoren veurnaomelek veinarbieders die naor Drenthe gekomen waoren um daor veine te spitten. ‘T waoren Barre tieden en de veinarbierders verdienden wienug centen veur uutputtend wark en lange daogen. ‘T geld dat ze verdienden kon dan vaok allenig besteed wörden bie de winkel van hun baozen, oftewel: winkelnering. Dit terwiel ze op ‘t veld woonden in armzaolig plaggehutten.

Disse geschiedenis zöl de meeste Drenten nie onbekend ween, maor vake wördt d’r nie bijverteld dat die veinarbieders wel wisten hoe krom disse riegeling was. Vake wördt veinarbieders weggezet as ruug en lomp volk dat simpelweg te dom was um de wèreld goed te begriepen. Niets is minder waor. We magt dan wel ‘n nuchter volk ween dat gien problemen wil geev’n, maor un beetie Drent wet ok dat ie zölfs unn vis zolang kunt targen dat ie 't water uutkomp.

Iene van die groepen mensen die maor al te best wist hoe de vorke in de kèle stak waoren dus de anarchisten. Ze wiegerden principieel um alcohol te drinken zodat hun maogere loontie nie in de kroege weg werd gezoepen. Ok organiseerden ze stakingen veur hogere lonen en teeg'n de winkelnering. Mit stevige schoppen mit rode linten d’r an liepen ze deur de straoten. Daor waoren de heren in Den Haag zeker nie bliede mit. De staot liet de marechaussee meerdere keeren los op de veinarbieders um zo die stakingen te stoppen. Maor de veinarbieders braken nie. Ze stönden d’r naomelek nie allenig veur hunzölf, maor veur elkander en hun femilies. Ze waoren vast nie allemaol mekaors maoten, maor wat ze bie elkaor hef geholden was ‘t besef dat ie ‘t nie allenig kunt. Mensen in dezölfde barre toestand heurt elkaor nie verder naar under te meppen. Uutendelek was ‘t disse mentaliteit die ‘t zwaore leev'n in ‘t veine nog un beetie dragelek maokte. Na un lange tied van stakingen kon de staot nie aans dan ingeev’n en d’r kwam un verbod op winkelnering. Nie uut de goedigheid van hun harte, maor omdat die arbieders hadden laten zien dat ze zulke streken nie pikten.

‘T zit nie in de Drent um trots te ween op zulke overwinningen en daorum vertelt we mekaor zulke verhalen nie vake. We mut natuurlek ok nie trots ween op ‘t wark van un ander, maor ‘k denk wel dat we dondersbliede mugt ween dat die arbieders toen op bint gekomen veur de rechten van oons allemaol.

‘T Verhaal lat ok zien dat de mentaliteit van de anarchistische veinarbieders destieds nuttig was. Tuurlek was ‘t leev'n daorna ok nog bikkelhard, maor ‘t was un beetie beter. De omstandigheden bint misschien aans nu, maar die anarchistische mentaliteit lek me altied nog broodneudig. Wat was nou precies dat idee dat ‘n simpel volk ‘t lef gaf um teeg'n de groten der aarde in te gaon en te winnen?

Anarchisme in ‘t Kört ‘T anarchisme kört samenvatten is lastig, maor gelukkig nie onmeugelek. Ocieel is ‘t anarchisme un ideologie die in Europa ontstaon ist in de 19e eeuw, maor anarchistische ideeën bint al zo old as de hunnebedden. ‘T woord ‘anarchisme’ komp van ‘t olde Griekse woord ‘anarkhia’ wat ‘zunder leider’ betekent (an = zunder, arkhos = leider). De betekenis van ‘t woord legt ok geliek de kern uut van de ideologie.

‘T anarchisme stelt as basisprincipe dat hiërarchie un kwaoleke zaak is en dat macht alles verknooid. Ok stelt ‘t anarchisme dat ‘t meugelek mut ween um alle hiërarchieën te vervangen deur alternatieven waorbie mensen naost mekaor stiet in plaots van boov'n mekaor.

De anarchistische veinarbieders vönden bijveurbeeld nie dat landeigenaren boov'n hen stönden omdat ze toevallig riek geboren waoren. Ze meenden dat as zie ‘t harde wark deden, dat ze dan ok recht hadden op de vruchten ervan. Dat lek misschien nie zo’n radicaal idee, maor in die tied waoren de regering en de landeigenaren nie bliede mit de ideeën van de anarchisten.

Vandaog de dag ziet we ok nog genug hiërarchieën en rangordes waor mensen zunder macht mut luustern naor de mensen die d’r al meer dan genug van hebt. We ziet ‘t in de politiek, we ziet ‘t op oons wark en we ziet ‘t in oons sociale leev'n.

In de politiek magt we bijveurbeeld maor iene keer in de vaier jaor stemmen um daorna oonse bek te holden. Stemmen zöl un maniere mutten ween um mit te kunnen doen mit de beslissingen die we mit mekaor maokt, maor dat is nie wat ‘t nu is. As ie nu stemt gef ie un recht um beslissingen te maoken an un ander. Ie gef un macht weg an un politicus en die wördt dan un baos. Die politici mut natuurlek naor ‘t volk luustern, maor echt luustern dut ze vake allenig as ie ok wat in de portmenee hebt.

Op oen wark verkoop ie un kostbare tied an de baos zodat die kan zeggen wat ie mut doen. Veur ‘n laog loontie mag ie de centen van de baos verdienen en as ie te veul te klaogen hebt mag ie weer op huus an. As ie in disse wèreld nie naor de baozen wilt luustern dan krieg ie helemaol niets en mag ie ‘t kleine beetie wat ie wel hebt ook inleveren.

In oons sociale leev'n komt we ok constant mensen teeg'n die menen op de iene of andere maniere beter te ween dan de rest van oons. Zo kent we allemaol wel iene die un beste opleiding heb gehad, maor dan ok denkt dat ie altied overal geliek over hef. Of wat denk ie van die lui die denkt met iederien op de vuust te mutten um te bewiezen dat ze sterker bint. Allemaol vormen van sociale rangordes die d’r nie toe dut en volgens mie allenig maor veur ellende zorgt.

En as Drent bint we ok allemaol bekent mit ‘t soort volk dat oons as minder ziet omdat we Drents proat en nie in grote steden woont. We bint zeker nie beter dan ander volk, maor ok zeker nie minder.

D’r bint nog genug andere rangordes op te numen en allemaol zorgt ze veur ontzettend veul ellende. Denk an de mensen die zichzölf beter vindt vanwege hun ras, geslacht, geaardheid, geleuf of afkomst. Waarschienlek kun ie zölf ‘t liestie nog wel anvullen mit un iegen ervaringen.

D’r bint un bulte smoesies um disse hiërarchieën nie af te breken en um ze dus te laten bestaon.

D’r is naomelek altied wel un persoon die d’r ontzettend van profiteert dat ‘n rangorde bestiet en die persoon zöl d’r ok alles an doen um die rangorde in stand te holden. Anarchisten vindt dat as ie zo’n rangorde teeg'nkomp, dat ‘t dan ‘t beste is als ie die rangorde kats kapot maokt en samen giet bouwen an iets neis. ‘N mens mut wel echt ‘n skoap ween as ie denk dat ‘t handig is um ‘n rangorde in stand te holden um disse dan zölf te gaan beklimmen. Zölfs as ‘t iene lukt, en die kanse is nooit zo groot, dan is d’r altied wel ‘n ander die giet proberen die plek af te pakken.

Wees daorum ‘n verstandig mens en kiest d’r veur um oen geluk te vinden deur naost mekaor te staan in plaats van boov'n mekaor. Verstandig ist iederiene die nie de slave en nie de meester wil ween.

Maor overal un beetie teeg'nan trappen en overal over zeiken is gien oplössing. Ie zult toch ‘n keer mit oen verstand naor de wèreld mutten kiekn en bedenken goan hoe ie ‘t dan wel wilt. Nie deur plannen en theorieën te bedenken veur later, maor deur d’r zölf en mit oen maoten mit an de slag te gaon. Körtum, hoe kuj anarchisme in de praktiek toepassen?

Anarchisme in de Praktiek ‘T is nie lastig um bladzieden vol te schrieven mit verhalen over anarchisten die hun ideeën mit succes in de praktiek hebben toegepast, maor misschien is ‘t veur oe nie zo interessant um daormit te begunnen. Natuurlek is d’r niets mis mit ‘t leez’n en ‘t bestuderen van de theorieën en de geschiedenis van ‘t anarchisme, maor ‘t verwacht nogal wat van oe. Dus veurdat ie un boekenkaste an boeken in huus haalt kun ie altied beter bij oezölf begunnen.

As ie um oe hinne kek kuj naomelek genug hiërarchieën in oen iegen leev'n herkennen. Un paor daorvan vind ie misschien nog nie iens zo kwaolek en misschien zölfs vrij nuttig. Vanzölfsprekend heb ik ok nie de waorheid in mien bezit, dus dit kan best wel iens zo ween. Toch wöl ‘k oe uutdaogen um veur oezölf na te gaon hoe die hiërarchieën toch ellende veurt kunt brengen.

Un anarchist vindt de stappe die d’r na komp vaoke veul belangrieker, naomelek de oplössing. Problemen numen en d’r over zeiken is zo slecht nog nie, maor ‘t wördt vervelend as mensen d’r daorna niks mit dut. ‘T begun van zo’n oplössing is um veur oezölf te bedenken of d’r un situatie meugelek ist waorin disse rangorde verdwient. ‘N anarchist geleuft dat d’r altied wel ‘n situatie te bedenken is waorin die rangorde verdwient, daor kunt ze zölfs best koppig in ween. ‘T is ‘t geleuf dat mensen ofspraoken kunt maoken, samen kunt warken en soms ok ruzie kunt maoken zunder dat iene de baos mut speulen. De pries die ie daorveur betaolt is dat ie mit mekaor mut proaten en dat ie mut blieven praoten mit mekaor. Discussies en mieningsverschillen bint daor ‘n natuurlek underdiel van.

D’r zult d’r genug ween die nie zo wies zult ween mit anarchistische ideeën, zeker nie de mensen die op ‘t moment van hun positie in ‘n rangorde profiteren. Das ‘n warkelekheid die anarchisten ok zeker erkennen. D’r is echter altied wel ‘n vlak in oen leev'n waor ie un positieve invloed kunt hebben.

‘T is ok vanzölfsprekend dat ie de grote problemen in ‘t leev'n nie in oen ientie giet oplössen. Daorum zuken anarchisten mekaor op gaon ze samenwarkingen an rond de underwarpen die ze belangriek vindt. In ‘t begun kuj wallicht allenig iets veur mekaor betekenen, maor as ie un groepie van ‘n redelek formaot hebt, dan ga ie merken hoeveul starker mensen bint as ze samen staon.

Hoe kan zoiets d’r dan uutzien in oen umgeving? Stel nou bijveurbeeld daj merkt dat ie of anderen best moeite hebt um elke daog un gezond bord warm èten op taofel te zetten. Ie wilt d’r wel iets an doen, maor ie wilt ok nie alle boodschappen uut iegen zakke betaolen. Wat kuj dan doen?

Een mooi veurbeeld kump van un groepie anarchisten in Grönningen. Minstens iene kere per weeke wördt d’r deur vrijwilligers un grote pot èten gemaokt en uutgedeeld. In de keuken is uuteraord niemand de baos, maor wörden dingen samen gedaon. Na ‘t kook'n wördt die grote pot op taofel gezet en wordt ‘t èten uutgedeeld an wie maor wil. Dit bint de mensen die gekookt hebt, andere anarchisten, buurtgenoten en vrenden, maor ok totaol onbekenden.

Iederiene nimt hoeveul ze wilt. Sommigen èten ‘t ter plekke op proat wat over de dag en anderen stopt ‘t in un bakkie en nimt ‘t mit naor huus. Die vrijhied mut d’r ween toch? Terwiel dit gebeurt staot d’r ‘n bakkie waor mensen ‘n donatie in kunt doen. Mensen die wat meer te besteden hebt geev’n iets meer en mensen die wat krapper bie kas zit geev’n wat ze kunt missen of gewoon niets. Uutendelek maok ‘t toch nie zoveule uut, want deur samen te kook'n blieven de kosten relatief lage en de donaties bin altied an de hoge kant. ‘T geld dat over blef giet naor ‘n goed doel of ‘t is veur de volgende kèer. ‘T lat zien, as ie iene iets gunt, dan gunt ze oe ok iets.

‘T mooiste an disse maniere van samenwarken is misschien nog wel de vertrouwdheid en de warmte die ‘t gef. ‘T mut oe nie vrumd ween om mit vrenden of femilie te kook'n en te èten, maor um dit ok mit anderen te doen is misschien un stappie verder. Ik kan ‘t allenig maor anraon, want ik wet hoe zielsgelukkig ‘n Drent kan ween mit un goekoop bord èten en goed gezelschap.

Dit veurbeeld giet dan allenig nog maor over ‘n bord eten, maor disse vorm van samenleev'n kan op zoveul andere plekken ok. We giet de problemen die ik in 't begun numde niet direct de wèreld uut helpen, maor d'r mut 'n begun ween. D’r is nie altied veule veur neudig, maor toch liekt we ‘t lastig te vinden.

Wat muk nu dan? Ie hebt nu ‘n bulte over dat anarchisme geleez’n en ‘k hoop natuurlek dat ie d’r meer mit wilt doen. Maor ‘t anarchisme is ‘n ideologie zunder partij en zunder leiders. Ie kunt dus nie stemmen op ‘t anarchisme, ie kunt nie gehèurzaam ween an ‘t anarchisme en ie kunt ok gien geld geev’n an ‘t anarchisme. ‘T anarchisme hef naomelek gien onderdoanen neudig, maar mensen die veur zichzölf wilt opkomen en veur de mensen um oe hin.

In oen persoonleke leev'n kun ie d’r veur kiezen um iens iets meer te leez’n over ‘t anarchisme. Achter in dit boekie staon un paor tips um oe wegwies te maoken. Ok kuj zölf meer bewust bezig ween mit de hiërarchieën die ie teeg'nkomp. Dit is volgens mie iene van de beste manieren um veur oezölf na te gaon of ie ‘t wel iens bint mit de anarchisten. Nim de tied um zölf goed na te denken en ga nie mit in verhalen die te mooi bint om waor te ween. ‘T anarchisme hef veule bekende ideeën waor ie ‘t waarschienlek al mit iens bint, maor ok ideeën die misschien helemaol nei bint en vrumd klinken. Ik zou oe willen uutneudigen um d’r mit un open holding in te stappen en gewoon te kiekn wat wel en nie bie oe past.

As ie oezölf kunt vinden in disse maniere van denken en iegenlek wel iens andere anarchisten wilt ontmoeten, dan kuj d’r veur kiezen um naor anarchistische evenementen te gaon of um lid te wörden van ‘n bestaonde groep. Natuurlek kuj ok mit ‘n groepie maoten d’r veur kiezen zölf un groep te begunnen.

Um af te sluten wöl ik nog zeggen dak ‘t oprechte geleuf heb dat Drenthe en de wèreld d’r un stuk op veuruut kunt gaon as we anarchistische ideeën giet toepassen in de praktiek. ‘T doel is nie um ‘n nei paradies te berieken waorin altied alles goed zöl ween, maor um ‘n situatie te berieken die zo goed meugelek is. Ik geleuf dat ‘t anarchisme dit in zich hef. ‘T leev'n is naomelek kort en kwetsbaor en ‘t kan al slim genug ween zunder dat we mekaar umlage loopt te schoppen. Laten we onszölf ‘n plezier doen en wat moeite stekken um ‘t veur iederiene wat fijner te maoken. Iegenlek is ‘t anarchisme nie meer dan ‘n nuchtere belofte dat we ‘t zölf beter kunt maoken veur onszölf.

Bedankt veur ‘t leez’n, ie ziet maor wat ie d’r mit dut! Kallum!

Meer Informatie De anarchistische federatie veur Nederlaand: De Vrije Bond - vrijebond.org

Gratis online anarchistische boeken: Anarchistische Bibliotheek - a-bieb.nl

‘N paor anraoders: Anarchisme - Peter Kropotkin

Wederzijdse hulp - Peter Kropotkin

Het anarchisme - Peter Storm

Boek over anarchisten in Drenthe:

‘Anarchisme in Drenthe’ - Harmen van Houten ISBN: 9026306903

Ie kunt ok altied ‘n berichtie sturen naor de schriever van dit boekie um in gesprek te gaon of um vraogen te stellen. Jakob van der Heide E-mail: haas@riseup.net

Instagram: @heidehaasje

Un kört boekie in 't Drents veur Drenten die wat meer wilt weten over 't anarchisme of d'r nog nie bekend mit bint.

Geprint deur Paper Jam Collective www.paperjamcollective.nl


Meugelek gemaokt deur de Vrije Bond www.vrijebond.org

Anarchisme_in_t_veine_full
.pdf
Download PDF • 742KB

31 weergaven0 opmerkingen

Recente blogposts

Alles weergeven

コメント


bottom of page